بومی‌سازی تجهیزات راهبردی صنعت شیشه

پایگاه خبری رواداری به نقل از (ایسنا): یکی از شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در پارک علم و فناوری البرز جهاددانشگاهی و یکی از شرکت‌های فناور زیرمجموعه سازمان تجاری‌سازی فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان جهاددانشگاهی (ستفا)، با طراحی و تولید تجهیزات راهبردی صنعت شیشه، مهندسی معکوس سامانه‌های پیشرفته و بومی‌سازی قطعات حساس صنعتی، به یکی از نمونه‌های موفق در تبدیل محدودیت‌های ناشی از تحریم به فرصت‌های فناورانه بدل شده است.

در آستانه چهل و ششمین سالگرد تشکیل جهاددانشگاهی، فرصتی فراهم شد تا در کارگاه یکی از شرکت‌های دانش‌بنیان با مهندس احسان شمس، رئیس هیئت‌مدیره این مجموعه، به گفت‌وگو بنشینیم؛ شرکتی که امروز به‌عنوان یکی از شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در زیست‌بوم فناوری ستفا، سهم قابل توجهی در بومی‌سازی تجهیزات حساس صنعت شیشه و ارائه خدمات تخصصی به صنایع کشور ایفا می‌کند.

فضای کارگاه، مملو از بردهای الکترونیکی، تجهیزات کنترلی و قطعات صنعتی بود؛ فضایی که بیش از هر چیز نشان می‌داد اینجا علم، تنها در قالب دانش تئوریک باقی نمانده و به فناوری قابل استفاده در صنعت تبدیل شده است.

مهندس شمس نیز با همان شور و حرارتی که از تجربه سال‌ها حضور در خطوط تولید نشأت می‌گرفت، از مسیری سخن گفت که از دل مشکلات صنعت آغاز شد و امروز به طراحی و تولید محصولاتی رسیده است که تا چند سال پیش، تنها از طریق واردات در دسترس بودند.

وی در همان ابتدای گفت‌وگو تأکید کرد که علم، وجود دارد اما فناوری به دست می‌آید؛ آن هم زمانی که ترس از تجربه کردن کنار گذاشته شود و مسیر حرکت، حتی در سخت‌ترین شرایط اقتصادی و صنعتی متوقف نشود.

از نگاه او، بسیاری از دستاوردهای امروز شرکت، نتیجه ایستادگی در برابر همین موانع بوده است.

شمس با مرور سال‌های ابتدایی فعالیت خود، توضیح داد که مسیر شکل‌گیری این مجموعه از سال ۱۳۸۶ و با تأسیس گروه صنعتی درخشش آغاز شد؛ مجموعه‌ای که فعالیت خود را در حوزه اتوماسیون صنعتی، تعمیرات تخصصی و نگهداری ماشین‌آلات کارخانه‌ها آغاز کرد.

به گفته وی، سال‌ها حضور مستمر در کارخانه‌ها و مواجهه مستقیم با چالش‌های تولید، باعث شد اعضای این مجموعه شناخت دقیقی از نیازهای واقعی صنایع کشور به دست آورند؛ شناختی که بعدها مسیر فعالیت آن‌ها را از ارائه خدمات فنی، به سمت طراحی و تولید تجهیزات صنعتی سوق داد.

وی می‌گوید همین تجربه‌های میدانی سرانجام در سال ۱۳۹۶ به تأسیس رسمی این شرکت انجامید تا فعالیت‌های تحقیق و توسعه، طراحی محصولات فناورانه و پروژه‌های دانش‌بنیان، در قالب یک ساختار تخصصی و منسجم دنبال شود.

بخش مهمی از گفت‌وگو به نقش پارک علم و فناوری البرز جهاددانشگاهی در مسیر رشد این شرکت اختصاص داشت؛ موضوعی که شمس بارها بر اهمیت آن تأکید کرد.

وی معتقد است استقرار در پارک، صرفاً به معنای در اختیار داشتن یک دفتر یا کارگاه نبوده، بلکه حضور در یکی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های نوآوری سازمان تجاری‌سازی فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان جهاددانشگاهی (ستفا)، فرصت تعامل با شرکت‌های فناور، استفاده از ظرفیت شبکه‌سازی تخصصی و توسعه همکاری‌های مشترک را برای مجموعه فراهم کرده است.

به گفته وی، این حمایت‌ها تنها به فضای استقرار محدود نشده و در حوزه تجاری‌سازی و توسعه بازار نیز آثار ملموسی داشته است.

شمس با اشاره به حمایت‌های پارک در ارزیابی‌های تخصصی و همچنین فراهم کردن زمینه حضور شرکت‌ها در نمایشگاه‌های صنعتی، خاطرنشان کرد که حضور در پاویون صنعت برق با حمایت مستقیم پارک علم و فناوری البرز، نقطه عطفی در توسعه بازار این شرکت بود؛ به‌گونه‌ای که امروز بیش از ۲۰ درصد مشتریان بزرگ و فعلی مجموعه، از طریق همان نمایشگاه جذب شده‌اند.

وی معتقد است یکی از مهم‌ترین مزیت‌های فعالیت در زیست‌بوم ستفا، ایجاد حلقه اتصال میان ایده، فناوری و بازار است؛ حلقه‌ای که به شرکت‌های دانش‌بنیان کمک می‌کند مسیر تجاری‌سازی محصولات خود را با سرعت و اطمینان بیشتری طی کنند.

دریافت گواهی دانش‌بنیان در سال ۱۴۰۱، نقطه عطف دیگری در فعالیت‌های این شرکت بود؛ اتفاقی که به واسطه طراحی و تولید سردسنج مذاب لیزری رقم خورد.

وی این محصول را پاسخی فناورانه به یکی از نیازهای راهبردی صنعت شیشه کشور می‌داند و توضیح می‌دهد که تمام مراحل طراحی، ساخت، برنامه‌نویسی و توسعه این تجهیز، توسط متخصصان خود شرکت انجام شده است.

شمس می‌گوید فرآیند سنجش دمای مذاب در صنایع شیشه، به تجهیزات اندازه‌گیری بسیار دقیق نیاز دارد؛ تجهیزاتی که تا پیش از این تقریباً به طور کامل از خارج کشور تأمین می‌شدند و وابستگی زیادی برای صنایع داخلی ایجاد کرده بودند.

به گفته رئیس هیئت‌مدیره این شرکت، ثبت اختراع این محصول در داخل کشور، علاوه بر کاهش وابستگی ارزی، نشان داد توان مهندسی داخلی قادر است تجهیزات فوق‌تخصصی مورد نیاز صنایع راهبردی را با کیفیت قابل قبول طراحی و تولید کند.

وی تأکید می‌کند که این دستاورد تنها تولید یک دستگاه نیست، بلکه نمادی از توان متخصصان ایرانی در تبدیل دانش به فناوری و پاسخگویی به نیازهای واقعی صنعت کشور است.

فعالیت‌های این شرکت، به تولید یک محصول دانش‌بنیان محدود نمی‌شود.

هرچند «سردسنج مذاب لیزری» این شرکت را به جمع شرکت‌های دانش‌بنیان رساند، اما هسته اصلی فعالیت مجموعه همچنان بر حل مسائل فنی صنایع و پاسخگویی به نیازهای پیچیده خطوط تولید استوار است؛ رویکردی که از سال‌ها حضور میدانی در کارخانه‌ها شکل گرفته و امروز به یکی از مزیت‌های رقابتی این شرکت تبدیل شده است.

شمس با تشریح دامنه فعالیت‌های شرکت می‌گوید این مجموعه علاوه بر تولید تجهیزات تخصصی، در حوزه‌های الکترونیک صنعتی، مهندسی معکوس بردهای های‌تک، تعمیر تخصصی اینورترها، بازطراحی سیستم‌های کنترلی و ارائه خدمات فنی به صنایع مختلف نیز فعالیت می‌کند.

به گفته وی، بسیاری از کارخانه‌های بزرگ کشور از تجهیزاتی استفاده می‌کنند که تعمیر، بازسازی یا ارتقای آن‌ها نیازمند دانش فنی به‌روز و تجربه عملی است؛ تجهیزاتی که در بسیاری از موارد، نبود قطعه یا توقف عملکرد آن‌ها می‌تواند خسارت‌های سنگینی به خطوط تولید وارد کند.

وی تأکید می‌کند تیم فنی این شرکت، همواره تلاش کرده است در کوتاه‌ترین زمان ممکن در کنار صنعتگران باشد تا با کاهش زمان توقف خطوط تولید، از ایجاد وقفه در چرخه تولید جلوگیری شود؛ رویکردی که طی سال‌های اخیر، اعتماد بسیاری از واحدهای صنعتی را به این مجموعه جلب کرده است.

یکی از مهم‌ترین محورهای گفت‌وگو، تأثیر تحریم‌ها و محدودیت‌های بین‌المللی بر فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان بود؛ موضوعی که شمس، برخلاف نگاه رایج، آن را صرفاً یک مانع نمی‌داند.

وی معتقد است هرچند تحریم‌ها در تأمین برخی قطعات و تجهیزات مشکلاتی ایجاد کرده‌اند و گاهی فرآیند خرید مواد اولیه را با دشواری همراه ساخته‌اند، اما همین محدودیت‌ها باعث شده مهندسان ایرانی بیش از گذشته به سمت طراحی، ساخت و بومی‌سازی قطعات راهبردی حرکت کنند.

به گفته شمس، بسیاری از پروژه‌هایی که امروز در این شرکت دنبال می‌شوند، حاصل همین نگاه مسئله‌محور به محدودیت‌ها هستند؛ نگاهی که به جای انتظار برای رفع مشکلات، تلاش می‌کند راه‌حل را در داخل کشور پیدا کند.

شمس در ادامه به یکی از پروژه‌های جدید شرکت اشاره می‌کند؛ پروژه‌ای که از اواخر سال گذشته و در پاسخ به چالش‌های زنجیره تأمین آغاز شده است.

وی می‌گوید رله‌های تخصصی مورد استفاده در گرمخانه‌های صنایع شیشه، از جمله قطعاتی هستند که پیش از این به‌طور کامل از خارج کشور وارد می‌شدند و در صورت خرابی آن‌ها، عملاً بخشی از فرآیند تولید کارخانه متوقف می‌شد.

به گفته وی، همین مسئله سبب شد تیم فنی این شرکت، طراحی و بومی‌سازی این قطعه راهبردی را در دستور کار قرار دهد.

شمس با ابراز امیدواری نسبت به نتایج این پروژه می‌گوید مراحل طراحی و توسعه این محصول رو به پایان است و پیش‌بینی می‌شود طی یکی دو ماه آینده وارد بازار شود؛ محصولی که علاوه بر کاهش وابستگی به واردات و جلوگیری از خروج ارز، می‌تواند امنیت تولید صنایع شیشه کشور را نیز افزایش دهد.

وی این پروژه را نمونه‌ای از همان رویکردی می‌داند که طی سال‌های اخیر در شرکت دنبال شده است؛ یعنی تبدیل نیازهای واقعی صنعت به فرصت‌های فناورانه و خلق محصولاتی که بتوانند جایگزین نمونه‌های خارجی شوند.

شمس می‌گوید مسیر توسعه شرکت، تنها به محصولات فعلی محدود نخواهد شد و برنامه‌ریزی برای طراحی و تولید تجهیزات جدید از هم‌اکنون در دستور کار قرار گرفته است.

وی معتقد است توسعه سبد محصولات، علاوه بر افزایش توان رقابتی شرکت، می‌تواند زمینه حضور گسترده‌تر در بازارهای داخلی و حتی بازارهای صادراتی را نیز فراهم کند.

شمس بر این باور است که هرچه ارتباط میان شرکت‌های دانش‌بنیان و زیست‌بوم‌های نوآوری تقویت شود، سرعت تبدیل ایده به محصول و محصول به بازار نیز افزایش خواهد یافت؛ مسیری که به اعتقاد او، ستفا با ایجاد زیرساخت‌های لازم برای استقرار، شبکه‌سازی، توانمندسازی و تجاری‌سازی، نقش مهمی در آن ایفا می‌کند.

وی معتقد است مهم‌ترین مانع پیش روی کارآفرینان جوان، نه کمبود دانش و نه محدودیت امکانات، بلکه ترس از آغاز کردن و نگرانی از شکست است.

به گفته وی، اگر افراد بتوانند بر این ترس غلبه کنند، مسیر حرکت برایشان هموارتر خواهد شد و هر گام، زمینه‌ساز گام‌های بزرگ‌تر خواهد بود.

شمس به جوانان توصیه می‌کند پیش از هر چیز، ایده خود را به‌خوبی در ذهن ترسیم و برای اجرای آن برنامه‌ریزی کنند و سپس با جسارت وارد میدان عمل شوند.

وی تأکید می‌کند علم به‌تنهایی ضامن موفقیت نیست؛ آنچه دانش را به فناوری و فناوری را به ثروت تبدیل می‌کند، استمرار، پشتکار و متوقف نشدن در برابر مشکلات است.

تحلیلی بر نقش اقتصاد دانش‌بنیان در تاب‌آوری صنعتی

موفقیت این شرکت دانش‌بنیان در بومی‌سازی تجهیزات راهبردی صنعت شیشه، فراتر از یک خبر صنعتی، نمادی از گذار اقتصاد ایران به مرحله‌ای جدید از تاب‌آوری است.

در شرایطی که صنایع مادر با محدودیت‌های دسترسی به فناوری‌های خاص مواجه‌اند، مدل کسب‌وکار این مجموعه نشان داد که مهندسی معکوس، نه یک اقدام کپی‌بردارانه، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای حفظ استمرار تولید است.

تجربه این شرکت ثابت کرد که حضور در زیست‌بوم‌های فناوری نظیر «ستفا» و پارک‌های علم و فناوری، ریسک شکست استارتاپ‌های صنعتی را به شدت کاهش می‌دهد.

این زیست‌بوم‌ها با فراهم کردن زیرساخت‌های حقوقی، فنی و بازاریابی، اجازه می‌دهند نخبگان به جای درگیر شدن در بروکراسی، بر نوآوری متمرکز شوند.

همچنین، بومی‌سازی قطعاتی مانند «سردسنج مذاب لیزری» و رله‌های تخصصی نشان‌دهنده بلوغ توان مهندسی داخلی است.

این تجهیزات، قلب تپنده خطوط تولید

هستند و وابستگی به آن‌ها به معنای آسیب‌پذیری کل زنجیره ارزش است.

وقتی یک قطعه های‌تک در داخل کشور تولید می‌شود، هزینه نهایی تولید محصول نهایی کاهش یافته و قدرت رقابت صنعتگر ایرانی در بازارهای بین‌المللی افزایش می‌یابد.

در نهایت، باید توجه داشت که این روندِ جایگزینی واردات، باید با رویکرد صادرات‌محور تکمیل شود.

تجهیزات صنعتی تولید شده در این شرکت‌های دانش‌بنیان، پتانسیل بالایی برای صادرات به کشورهای همسایه و بازارهای منطقه دارند که با استانداردهای مشابه در صنعت شیشه فعالیت می‌کنند.

این همان نقطه عطف اقتصاد دانش‌بنیان است؛ جایی که محدودیت، نه به عنوان یک بن‌بست، بلکه به عنوان کاتالیزوری برای خلاقیت و خلق ارزش اقتصادی شناخته می‌شود.

مدلِ «شرکت درخشش» می‌تواند به عنوان یک نقشه راه برای سایر واحدهای کوچک و متوسط صنعتی مورد مطالعه قرار گیرد.